प्रस्तावना: विज्ञान घरापर्यंत आणा
विद्युत परिपथ (Electric Circuit) हा विज्ञानाचा एक मूलभूत विषय आहे. शाळेत हा प्रयोग प्रयोगशाळेत केला जातो, परंतु घरी सहज मिळणाऱ्या साहित्याने तुम्ही हा प्रयोग स्वतः करू शकता. हे करताना तुम्हाला विजेचे प्रवाह, बंद परिपथ आणि खुला परिपथ यांचा अनुभव मिळेल.
लागणारे साहित्य
- १ × AA बॅटरी (१.५ व्होल्ट) किंवा ९ व्होल्ट बॅटरी
- १ × LED बल्ब (कोणत्याही रंगाचा)
- २ × तांब्याच्या तारा (प्रत्येकी १५-२० सेमी)
- १ × छोटी स्विच (पर्यायी — कागदाच्या क्लिपने बदलता येते)
- इन्सुलेशन टेप
प्रयोग करण्याची पद्धत
पहिली तार बॅटरीच्या धन (+) टोकाला जोडा आणि दुसरे टोक LED च्या लांब पायाला (Anode) जोडा.
दुसरी तार बॅटरीच्या ऋण (-) टोकाला जोडा आणि दुसरे टोक LED च्या छोट्या पायाला (Cathode) जोडा.
दोन्ही तारा जोडल्यावर LED लगेच प्रकाशित होतो — हे म्हणजे बंद परिपथ (Closed Circuit)!
प्रयोगातून काय शिकलात?
जेव्हा परिपथ बंद (Complete) असतो तेव्हाच विद्युत प्रवाह वाहतो. एखादी तार काढली की LED बंद होतो — हे खुले परिपथ (Open Circuit) दाखवते. हाच सिद्धांत घरातील दिव्यांपासून ते मोबाइल फोनपर्यंत सर्वत्र वापरला जातो.
पुढच्या वेळी स्विच जोडा आणि दिव्याचे चालू-बंद नियंत्रण करा. हे तुमचे पहिले घरगुती विद्युत उपकरण असेल!
सुरक्षिततेचे नियम
या प्रयोगात फक्त AA बॅटरी किंवा ९ व्होल्ट बॅटरी वापरा. घरातील वीज (220V) कधीही वापरू नका. प्रयोग करताना पालक किंवा शिक्षक जवळ असणे उत्तम.