NEP २०२० म्हणजे काय?
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (National Education Policy – NEP) २०२० हे भारतातील १९८६ नंतरचे सर्वात मोठे शिक्षण धोरण आहे. याचा उद्देश भारतीय शिक्षणाला जागतिक दर्जाचे बनवणे आणि रट्टा मारण्यापेक्षा समज आणि कौशल्यविकासावर भर देणे आहे. महाराष्ट्र हे धोरण टप्प्याटप्प्याने लागू करत आहे.
प्रमुख बदल: ५+३+३+४ रचना
जुनी १०+२ रचना बदलून नवीन ५+३+३+४ रचना येत आहे:
- पायाभूत अवस्था (Foundational): वय ३-८, म्हणजे पूर्व-प्राथमिक + इयत्ता १ आणि २
- प्रारंभिक अवस्था (Preparatory): वय ८-११, इयत्ता ३ ते ५
- मध्यम अवस्था (Middle): वय ११-१४, इयत्ता ६ ते ८
- माध्यमिक अवस्था (Secondary): वय १४-१८, इयत्ता ९ ते १२
मातृभाषेला महत्त्व
NEP नुसार इयत्ता ५ वीपर्यंत शिक्षण मातृभाषेत (मराठी) देणे अनिवार्य केले आहे. इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांनाही हे बंधन लागू आहे. हे मराठी शिक्षकांसाठी एक मोठी संधी आहे.
बहुस्तरीय मूल्यमापन
वार्षिक परीक्षेवर अवलंबून राहण्याऐवजी आता सातत्यपूर्ण मूल्यमापन (CCE) अधिक प्रभावी होणार आहे. इयत्ता ३, ५ आणि ८ वीला राज्यस्तरीय मूल्यमापन चाचण्या घेण्याचे नियोजन आहे. शिक्षकांना Portfolio-based assessment समजून घ्यावे लागेल.
शिक्षक प्रशिक्षण (Teacher Training)
NEP नुसार सर्व शिक्षकांना ४ वर्षांचे एकात्मिक B.Ed (Integrated B.Ed) पदवी अनिवार्य होणार आहे. सध्याच्या शिक्षकांसाठी नियमित In-Service Training (IST) अनिवार्य असेल. DIKSHA App वर ऑनलाइन प्रशिक्षण कार्यक्रम उपलब्ध आहेत.
शिक्षकांनी आत्ताच काय करावे?
- DIKSHA App डाउनलोड करा आणि उपलब्ध ऑनलाइन कोर्सेस पूर्ण करा
- NEP संबंधित राज्य सरकारचे GR नियमित वाचा
- Activity-based आणि Project-based शिक्षण पद्धती शिका
- Portfolio-based मूल्यमापनाची सवय लावा
- जिल्हा शिक्षण प्रशिक्षण संस्थेच्या (DIET) कार्यशाळांना उपस्थित राहा
सारांश
NEP २०२० हे एक सकारात्मक परिवर्तन आहे. प्रत्येक शिक्षकाने या बदलाला एक संधी म्हणून बघावे. जे शिक्षक आज स्वतःला अद्ययावत करतात, ते उद्याच्या बदललेल्या शिक्षण व्यवस्थेत अधिक यशस्वी होतील.